De ADHD-cyclus van schaamtevermijding, en hoe je die doorbreekt

Onderzoek bij de algemene bevolking laat zien dat mensen die meer uitstellen doorgaans minder zelfcompassie en meer stress hebben. We denken dat de stress die ontstaat wanneer je gemiste taken als persoonlijk falen internaliseert, de uitvoerende functies ondermijnt die je nodig hebt om weer op het goede spoor te komen. Het resultaat: meer vermijding, meer uitstelgedrag, meer zelfkritiek. Het is een cyclus, en die trekt zich met elke melding over falen verder aan.

Sirois (2014) vond in vier steekproeven van studenten en volwassenen uit de bevolking dat mensen die meer uitstelden, doorgaans minder zelfcompassie en meer stress hadden; de studie was correlationeel. In een afzonderlijke studie onder 119 eerstejaarsstudenten vonden Wohl, Pychyl en Bennett (2010) dat studenten die vóór een eerste tentamen veel hadden uitgesteld en zichzelf dat vergaven, doorgaans minder uitstelden vóór het volgende, en dat minder negatieve gevoelens over het eerste tentamen die samenhang mede verklaarden; ook deze studie was correlationeel. Volgens ons gaat het er niet om mild voor jezelf te zijn. Het gaat om het wegnemen van de emotionele drempel die ervoor zorgt dat je niet opnieuw begint.

Eerder werk van Surman en collega's (2011), een familiestudie onder 83 volwassenen met en zonder ADHD en 128 van hun broers en zussen, suggereerde voorlopig dat gebrekkige emotionele zelfregulatie een familiaire subvorm van ADHD kan zijn, in plaats van een uiting van andere psychiatrische aandoeningen. Daarnaast voerden Beheshti, Chavanon en Christiansen (2020) een meta-analyse uit van 13 studies met 2.535 deelnemers en vonden ze dat volwassenen met ADHD significant meer emotionele dysregulatie laten zien dan gezonde controlepersonen, met een grote effectgrootte (g = 1,17). Emotionele labiliteit was bijzonder sterk uitgesproken (g = 1,20), en emotionele dysregulatie hing sterk samen met de ernst van de symptomen (r = 0,54). De auteurs concluderen dat emotionele dysregulatie een kernkenmerk is van ADHD bij volwassenen. Geen enkele studie heeft gemeten hoe schaamte door een app aankomt bij mensen met ADHD, maar deze bevindingen zijn de reden dat we schaamte uit het ontwerp weren.

Beaton, Sirois en Milne onderzochten dit verder in twee studies. Uit hun kwalitatieve studie (2022) onder 162 volwassenen met ADHD of sterke ADHD-kenmerken (96 met een zelfgerapporteerde diagnose) bleek dat gedrag dat met onoplettendheid samenhangt als het meest bekritiseerd werd ervaren, en dat het begrip van anderen een belangrijke rol speelde bij de vraag of kritiek als kritiek werd ervaren. Hun afzonderlijke kwantitatieve studie (2022) onder 543 volwassenen met ADHD vond dat lage zelfcompassie bijdraagt aan slechtere uitkomsten voor de geestelijke gezondheid vergeleken met volwassenen zonder ADHD, wat erop wijst dat zelfcompassie een haalbaar aangrijpingspunt voor interventie kan zijn bij deze groep.

Ebbi is gebouwd op een filosofie zonder straf. Er zijn geen reeksen om te beschermen, want reeksen zorgen voor angst om ze te verbreken. Er zijn geen labels "achterstallig", want een taak als achterstallig bestempelen impliceert dat de gebruiker heeft gefaald. Er zijn geen meldingen die schuldgevoel oproepen ("Je hebt vandaag nog niet gefocust!"), want we denken dat die de hierboven beschreven cyclus van schaamtevermijding voeden.

Ebbi gebruikt in plaats daarvan cumulatieve voortgang ("142 focusminuten in totaal deze week") en geen meetwaarden op basis van reeksen. Als je tijdens een sessie achterloopt, wordt het schema opnieuw berekend met een neutrale melding ("Hier is je bijgewerkte schema"), niet met een oordeel ("Je liep achter"). De app is ontworpen om aan te sluiten bij waar je op dat moment staat, in plaats van te doen alsof elke dag hetzelfde is.

Dit gaat niet over de lat lager leggen. Het gaat om het wegnemen van de emotionele drempels die voorkomen dat je weer aanhaakt. Het onderzoek dat we aanhalen wijst één kant op: minder zelfcompassie gaat samen met meer uitstelgedrag en stress, en bij volwassenen met ADHD met een slechtere geestelijke gezondheid. We hebben ons ontwerp daarop afgestemd.